De Europese Commissie[1] pleit voor de afschaffing van manuele en dure betaalmiddelen zoals wisselbrieven, orderbriefjes en cheques. Vandaar dat de Belgische banksector zich inspant om het gebruik van die betaalmiddelen te ontmoedigen en alternatieve oplossingen aan te bieden.

1. Geen afschaffing van de nationale wisselbrieven[2] maar een geleidelijke vermindering en een aanbod aan alternatieve systemen

Juridisch gezien is het niet mogelijk de wisselbrieven zomaar af te schaffen. Het gaat immers niet om een product dat door de banken wordt uitgegeven. De wisselbrieven en de orderbriefjes vallen onder een regelgeving die voortvloeit uit de bekrachtiging van het Verdrag van Genève van 1930 door België. Als België beslist om het handelspapier uit het Belgische rechtstelsel te halen, dan dient de Koning de verdragen op te zeggen op basis waarvan die wetten zijn goedgekeurd.

De Belgische banksector spitst zich dan ook toe op een vermindering van het gebruik van wisselbrieven en orderbriefjes op nationaal niveau.

Momenteel is er geen verandering gepland voor handelspapier waarvan op grensoverschrijdend niveau gebruik wordt gemaakt.

2. Een daling in het gebruik van handelspapier sedert 10 jaar reeds

In de jaren 90 werd het meest gebruik gemaakt van handelspapier en in 1995 werd besloten tot invoering van een systeem voor de centrale en automatische verwerking van handelspapier (CVH). Toen het CVH-systeem in 1997 van start ging (zie het historisch overzicht als bijlage 1), gingen de volumes reeds in dalende lijn. De reden daarvoor ligt in de dalende vraag onder meer als gevolg van de ontwikkeling van specifieke alternatieve systemen die veel efficiënter zijn, zoals elektronische betalingen, domiciliëringen, kredietverzekeringen of nog factoring.

Sedert ongeveer tien jaar kent het handelspapier een natuurlijke terugloop van ongeveer
-10 tot -15% per jaar. Naar verhouding doet er zich een zelfde terugval voor in de totale bedragen die via wisselbrief worden uitgewisseld, en in het aantal bekendgemaakte protesten.

Raming vanaf 2006 op basis van een gestadige jaarlijkse vermindering met 15%.

3. Gevolgen voor de cliënten

De daling van de volumes zou kunnen leiden tot een sneeuwbaleffect en zou de dalende trend nog kunnen bespoedigen.

De kosten verbonden aan de verwerking van handelspapier zijn inderdaad hoofdzakelijk vaste kosten die moeten worden afgeschreven over een alsmaar kleiner wordend aantal effecten. Daarbij komt nog dat bepaalde technische factoren zoals bijvoorbeeld de voorspelbare veroudering van de CVH-informatica, en aspecten qua regelgeving zoals de waarborgen inzake de continuïteit van de financiële diensten steeds meer gaan wegen op de vaste kosten van het systeem voor de centrale verwerking van handelspapier.

Vermits de banken kruissubsidiëring tussen producten en een overdracht van de kosten op efficiëntere producten - beide zijn onaanvaardbaar zowel voor de cliënten als voor de banksector zelf - willen voorkomen, zullen zij zich verplicht zien om de eenheidsprijs van de effecten te verhogen.

Bijgevolg zou de hogere prijs ontradend kunnen werken en dus tot gevolg kunnen hebben dat in mindere mate van dat betaalmiddel gebruik wordt gemaakt.

4. Alternatieve oplossingen

Momenteel buigt de banksector zich over de wijze waarop het CVH-systeem uiterlijk in 2010 kan worden ontmanteld.

In de behoeften voor het gebruik van de nationale wisselbrief (uitgestelde, onherroepelijke en mobiliseerbare betaling) kan (soms ten dele) worden voorzien met behulp van verscheidene bestaande of nieuwe producten die elke bank aan haar cliënten zal aanbieden. Bovendien zal aan alle behoeften van de gebruikers zeker tegemoet kunnen worden gekomen dankzij de voortdurende ontwikkeling van modernere financiële instrumenten (elektronische factuur,...).

Tot eind 2010 zou er niets worden gewijzigd aan de procedure voor het opmaken van protesten. Volgens de vooruitzichten zouden er in 2010 maandelijks amper 250 protesten bekend worden gemaakt.

[1] In haar voorstel voor een richtlijn betreffende de betaaldiensten van december 2005 en in haar SEPA Incentives Paper van februari 2006 heeft de Europese Commissie zich duidelijk uitgesproken voor doeltreffende, veilige en toekomstgerichte elektronische betalingssystemen.

[2] Handelspapier in euro waarvan zowel de trekker als de betrokkene in België zijn gevestigd.